Yazılım Lisanslarını Anlamak

Yazılım lisanslama, yazılımın nasıl kullanılacağını, dağıtılacağını ve değiştirileceğini düzenleyen dijital dünyanın önemli bir parçasıdır. Farklı yazılım lisans türlerini anlamak, geliştiriciler, işletmeler ve son kullanıcılar için uyumluluğu sağlamak ve bilinçli kararlar vermek açısından kritik öneme sahiptir. Bu dokümanda, en önemli yazılım lisans türleri ve bunların özellikleri ele alınmaktadır.

1. Ticarî (Kapalı Kaynak) Yazılım Lisansları

Ticarî yazılımlar, belirli bir üret karşılığında kullanıcılara sunulan ve telif hakkı ile korunan yazılımlardır. Kullanıcılar genellikle belirli bir süre veya cihaz sınırıyla bu yazılımları kullanabilir.

Süresiz Lisans (Perpetual License): Tek seferlik satın alımla süresiz kullanım hakkı verir. (Örn: Eski Microsoft Office sürümleri)
Abonelik Lisansı (Subscription License): Kullanıcılar yazılıma erişmek için düzenli ödeme yapar. (Örn: Adobe Creative Cloud, Microsoft 365)
Deneme Sürümü (Trialware): Belirli bir süre boyunca yazılımın kısıtlı sürümünü kullanmaya izin verir. (Örn: WinRAR)
Freemium: Temel özellikler üretsizdir, ancak gelişmiş özellikler için ödeme gerektirir. (Örn: Spotify, Zoom)
OEM Lisansı (Original Equipment Manufacturer): Yalnızca belirli bir donanımda kullanılabilir. (Örn: Bilgisayarlara önceden yüklenmiş Windows sürümleri)
Network Lisansı: Ağ lisansları, 1000’den fazla çalışanı olan şirketler için yazılım lisansları için yaygın bir modeldir.
Floating License: Bu modelde, yazılım uygulamasını aynı anda kullanabilen kullanıcı sayısını tanımlamak için bir lisans kullanılır. Bu lisans “ilk gelene ilk hizmet” esasına göre çalışır. Tanımlanan tüm lisanslar kullanıldıktan sonra, ek bir kullanıcının uygulamaya erişmesine izin verilmez.
Kurumsal Lisans (Enterprise License): Bir organizasyon içindeki tüm kullanıcıların yazılımı kullanmasına izin verir.
Freemium ve Deneme Sürümü Lisansları: Temel versiyon üretsiz, ancak ek özellikler için ödeme gereklidir. (Örn: Spotify, Adobe Photoshop Deneme Sürümü)
Eğitim Lisansları: Akademik kurumlar ve öğrenciler için sunulan lisanslardır. Resmi yazı gerektirir. (Örn: MATLAB Academic License)
Ticarî + Açık Kaynak (Çift Lisanslama): Yazılım hem ticarî hem de açık kaynak olarak sunulabilir. (Örn: MySQL, Qt)
Özel Lisanslar: Yazılım firmalarının belirli şartlarla sunduğu lisanslardır. (Örn: Apple EULA, Microsoft Windows EULA)

2. Açık Kaynak Yazılım Lisansları

Açık kaynak yazılımlar, kullanıcıların kaynak koduna erişim sağlayabileceği ve kodu düzenleyebileceği lisans türleridir.

İzin Verici (Permissive) Lisanslar

Bu lisanslar, değişiklik yapmaya ve dağıtıma minimum kısıtlama getirir.

MIT Lisansı: Yazılımı serbestçe kullanma, değiştirme ve yeniden dağıtma izni verir. (Örn: React, Ruby on Rails)
Apache Lisansı: Değiştirildiği takdirde orijinal lisans bildirimlerinin korunmasını gerektirir. (Örn: Hadoop, TensorFlow)
BSD Lisansı: MIT lisansına benzer, ancak atıf gereklilikleri farklıdır. (Örn: FreeBSD, OpenBSD)

Copyleft-FOSS Lisanslar

Bu lisanslar, türev yazılımların da aynı lisans altında paylaşılmasını zorunlu kılar.

GNU Genel Kamu Lisansı (GPL): Türetilen yazılımların da GPL altında yayınlanmasını gerektirir. (Örn: Linux, WordPress)
Affero GPL (AGPL): GPL’nin gerekliliklerini ağ üzerinden erişilen yazılımlara genişletir. (Örn: Nextcloud, MongoDB)
Eclipse Kamu Lisansı (EPL): LGPL’ye benzer, değişikliklere izin verir, ancak özel yazılımlarla entegrasyona daha esnektir. (Örn: Eclipse IDE)

3. Kamu Malı (Public Domain) ve Creative Commons Lisansları

Unlicense / Kamu Malı (Public Domain): Hiçbir kısıtlama yoktur, yazılım herkes tarafından özgürce kullanılabilir. (Örn: SQLite)
Creative Commons (CC) Lisansları: Daha çok içerik ve dokümentasyon için kullanılır.

Şunu da hatırlatalım isterseniz: Lisanssız yazılım kullanma suçu ve cezası, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında lisanssız bilgisayar programlarının kullanılması veya başka bir şekilde korsan yazılımların kullanılmasını yasaklanması nedeniyle cezai yaptırımlara tabi olan bir suçtur. Söz konusu yasanın 71. maddesinde korsan veya yetkisiz yazılımların kullanılması durumunda ne gibi cezalar uygulanacağı açıkça belirtilmiştir.

Sonuç

Yazılım lisansları, yazılımın kullanım, değiştirme ve dağıtım şartlarını belirleyen kritik unsurlardır. Hangi lisansın ihtiyacınıza uygun olduğunu anlamak, hem geliştiriciler hem de kullanıcılar için önemlidir.